Mapulasitiki ghazura mu vigaŵa vyose vya umoyo withu-kufuma pa kapu ya maji iyo tikujura mulenji m’paka pa chiŵiya cha chakurya cha muhanya icho tikufumiska m’paka pa burashi iyo tikusukuskira mino usiku. Chinthu ichi chakupepuka, chakukhora, ndiposo chambura kudura, chasintha umo ŵanthu ŵakuchitira vinthu na pulasitiki wake wakuzizwiska. Ndipouli, kuseri kwa kusintha kwa vinthu ivi, mtundu uŵiri wa pulasitiki wawonekerathu comene: ni nkhongono yakupangiska kuti ŵanthu ŵalutilire kwenda makora ndiposo suzgo la vyakumera na vyakumera pa caru cose.
I. Kubabika na Kukwera kwa Mapulasitiki: Kusintha kwa Vinthu
Mu 1907, Leo Baekeland wa ku Belgium -wa ku America wakapanga pulasitiki wakwamba wakupangika mwakukwana-phenolic resin (iyo yikumanyikwa chomene kuti "Bakelite")-kumanyiska chilengiwa chakwamba cha kemiko cha chinthu icho chikusangika mu chilengiwa yayi. Mu vyaka 100 ivyo vikalondezgapo, pakapangika mapulasitiki ghanandi, nga ni polyethylene (PE), polypropylene (PP), na polyethylene terephthalate (PET), ndipo limoza likapangika kuti liŵe lakukwana kuti liŵe lakukhumbikwa. Mwaciyelezgero, PET, cifukwa cakuti yikuwoneka makora comene ndiposo yikuleka kukhwaskika, yikazgoka cisankho cakusankhika comene pa mabotolo gha vyakumwa; apo polyethylene, chifukwa chakuti yikaŵa yakusinthasintha ndiposo yikaŵa yakukhora yayi ku maji, yikazgoka chinthu icho ŵanthu ŵakugwiliskira ntchito zuŵa lililose, kufuma ku mathumba gha pulasitiki m’paka pa vyakuvwara vya pulasitiki.
Kukwera kwa pulasitiki kukuchitika chifukwa cha vitumbiko vitatu vyakuzirwa: mtengo wakucepa (chifukwa cha kupanga makora chomene vyakupangika na mafuta), kuŵa wakupepuka (nkhongono zakwendeska galimoto ni chimoza pera -khumi za chisulo), na kukana dzimbiri (kukana asidi, alkali, na chinyezi). Vinthu ivi vyapangiska kuti yiŵe na mwaŵi wa kunjilirapo pa vinthu vyakale. Pambere vilimika vya m’ma 1950 vindafike, 90% ya viŵiya vya pa charu chose vikathembanga magalasi panji visulo, kweni mazuŵa ghano viŵiya vya pulasitiki vikujumpha 40%.
II. "Ŵakovwira ŵa pa Charu Chose" Ŵakuzura na Umoyo wa Zuŵa na Zuŵa
Ŵanthu ŵa mazuŵa ghano ŵakuthemba mapulasitiki pafupifupi pa chilichose icho ŵakuchita:
•Vyachipatala: Masyringe ghakuponyeka kamoza, machubu gha IV, masks, na vinthu vinyake vikuthemba pa sterility na chivikiliro cha mapulasitiki, ndipo vikuchepeska chomene ngozi ya cross-infection;
•Vinthu vya magesi: Vinthu vyakuvikilira mafoni, makiyibodi gha pa kompyuta, na vyakuvikilira waya vya magesi vyose vikupangika na mapulasitiki gha uinjiniya (nga ni ABS), agho ghakusazgako nkhongono na kuvikilira;
•Kunyumba: Kufuma pa vyakuseŵereska vya ŵana m’paka pa vipangizo vya mipando, mapulasitiki ghakukwaniska mawonekero ghakusuzga kwizira mu kupanga jekeseni ndipo ghakulimbana na chinyezi-na vinyama- kuluska makuni;
•Kugwiriskira ncito pa ulimi: Uteŵeti wa mulching ukuthemba pa filimu ya polyethylene kuti uleke kuŵa na chinyezi, ndipo ivi vikupangiska kuti vipambi viŵe vinandi na 30%.
Ivyo vikuwoneka kuti ni vyakuzirwa chomene ni umo ŵakugwiliskira ntchito vinthu viphya vya "microplastics" -vigaŵa vya pulasitiki ivyo vikuŵa pasi pa 5 mm mu utali vikusazgikira ku mankhwala ghakutozga mino na vyakutozga nkhope nga ni vyakuwuskako viwangwa, panji vikugwiriskirika nchito pakupanga vinthu vyakupangika na ŵanthu (nga ni carbon fiber iyo yikukhozga mphaka ya mapulasitiki), push.
III. Mtengo wa Chilengedwe Uwo Ungalekeskeka yayi .
Ndipouli, kukhalilira kwa mapulasitiki (agho ghakutora vilimika vinandi kuti ghanangike mwacibadwa) kukupangiska kuti paŵe masuzgo ghanandi. Kuyana na ivyo ŵasayansi ŵasanga, pafupifupi matani 400 miliyoni gha mapulasitiki ghakupangika pa charu chose chaka chilichose, ndipo 9% pera ndigho ghakuzgoŵezgeka, ndipo ghanandi ghakumalira mu malo ghakuponyamo viswaswa panji mu nyanja. “Chilumba cha zinyala” cha Pacific sono chikukura katatu kuluska France, ndipo vinyama vya mu nyanja vyakujumpha miliyoni yimoza vikufwa chaka chilichose chifukwa cha kurya mapulasitiki. Chiwopsezgo chikuru chomene nkhufipiskika kwa mapulasitiki ghachokoghachoko-ŵasayansi ŵasanga kuti pali vimanyikwiro vyake mu ndopa za ŵanthu, mu placenta, nanga ni mu mkaka wa mama, nangauli vyakuchitika vyake vya nyengo yitali-vikufufuzika.
Kuti ŵamazge suzgo ili, vyaru vyachitapo kanthu: EU yaŵika dango lakukanizga kugwiliskira ntchito viŵiya vya pulasitiki vyakugwiriskira ntchito kamoza, China yakhazikiska mtundu wakusinthika wa "kukanizga mapulasitiki" (kukanizga mathumba gha pulasitiki ghambura kunangika mu 2025), ndipo makampani ghakuchitiska luŵiro kupanga mapulasitiki ghakupangika na cor{LAs as star as vinthu ivyo vikuvunda (nga ni PBAT). Ŵanthu awo ŵakugula vinthu ŵangapelekaso ndalama mwa kugwiliskira ntchitoso mathumba ghakugulira vinthu, kusankha vinthu ivyo vindaŵikike mu mathumba, na kusankha makora na kugwiliskira ntchito mabotolo gha PET.
Kumalizga: Kusanga Nthowa Yakuyana .
Pulasitiki iyo yene njakwananga mwacibadwa yayi; kiyi uli mu umo umoyo wake ukulongozgekera. Nangauli tikukondwa na umo vikuŵira, tikweneraso kusendelera kwa chisankho chilichose cha wakugula na udindo-pakuti kuvikilira munthazi wa charu kukuyamba na kupwelelera makora chinthu chilichose cha pulasitiki. Nga umo ŵakusanda vya chilengiwa ŵakuyowoyera, "Tikahara charu chapasi yayi, tikachibwereka ku ŵana ŵithu." Kubwezereska pulasitiki ku mtundu wake nga ni "chida" m'malo mwa katundu pa chitukuko chingaŵa ntchito iyo m'badwo withu ukwenera kuwuwona.
